قابلیت مقایسه یکی از ویژگیهای مهم ولازمی است که صورتهای مالی
باید آنرا دارا باشند این ویژگی به استفاده کنندگان از صورتهای مالی
کمک می نماید که بتوانند با مقایسه روند فعلی شرکت با روند قبلی
تصمیمات مناسب وصحیحی اتخاذ نمایند.
بنابراین تهیه کنندگان صورتهای مالی جهت حفظ این ویژگی ناگزیرند
در تهیه صورتهای مالی اصل دیگری تحت عنوان اصل ثبات رویه
را رعایت نمایند به عبارت دیگر تهیه کنندگان صورتهای مالی برای
تهیه صورتهای مالی سال جاری خود باید همان اصول ، مبانی
وروشهائی که در تهیه صورتهای مالی سال قبل بکار برده اندرا
بکار گیرند تا با رعایت اصل ثبات رویه ویکنواختی امکان قابلیت
مقایسه را برای استفاده کنندگان از این صورتها را فراهم نمایند
اما یکی از سوالات وموضوعات فراروی تهیه کنندگان این است
که اگر در دوره فعالیت موسسه یا شرکت وبر اثر گذشت زمان
اطلاعات جدیدی بدست آید که مدیریت شرکت ناگزیر شود روش
حسابداری خود که برای دارائی ، بدهیها ، درآمد ، هزینه ویا
سایر حسابهای موسسه وشرکت استفاده می نموده را تغییر دهد
یا متوجه شود که در محاسبات خویش اشتباه نموده ویا حتی
با بدست آمدن اطلاعات جدیدناگزیر شود برآوردهای صورت
گرفته که در حسابهای خویش اعمال نموده را اصلاح نمایدپس
در این صورت جهت حفظ ویژگی قابلیت مقایسه وکمک به
استفاده کنندگان چه لقدامی را باید انجام دهد وبرخورد
حسابرس با این موضوع چگونه باید باشد ؟
در این خصوص استاندارد حسابداری شماره 6 ایران
این تغییرات را به سه بخش کلی تغییر روش حسابداری ،
اصلاح اشتباه و تغییر برآورد تقسیم نموده وسپس بیان می نماید:
" که اثر تغییر روش حسابداری واصلاح اشتباه باید بعنوان اثر
انباشته در صورت سود وزیان جامع آورده شود مضافا به اینکه
صورتهای مالی دوره قبل نیز با توجه به روش جدید اصلاح
وارائه مجدد گرددودر خصوص تغییر در برآورد باید اثر آن در
صورت سودو زیان سال جاری
وارائه مجدد صورتهای مالی دوره قبل نمی باشد.
در خصوص تغییر روشهای حسابداری بند 76 استاندارد
حسابداری شماره یک پاره ای از این تغییرات را بیان نموده
وهمچنین بند 41 استاندارد شماره 6 موارد منجر به اصلاح
حساب را قید نموده است
. با توجه به مطالب مطروحه فوق اگر این سوال مطرح شود که
برخورد تهیه کنندگان صورتهای مالی در هنگام تغییر روش
استهلاک( مثلا روش استهلاک خط مستقیم به روش نزولی)
چه خواهد بود؟
مطمئنا عده ای در وهله اول پاسخ خواهند داد که این تغییر یک
تغییر روش حسابداری است وتکلیف آن مشخص است .
اما در این خصوص باید بگوئیم تا قبل از تدوین استانداردهای
حسابداری ایران تغییر روش استهلاک یک تغییر روش
حسابداری محسوب میشد ودلیل آن نیزپاسخی است
که کمیته فنی سازمان حسابرسی ( مرجع تدوین استانداردهای
حسابداری در ایران) طی صورتجلسه شماره یک خود در تاریخ
23/07/1368 منتشر واعلام نموده است بر اساس نظر یاد شده
" اگر روش محاسبه استهلاک تغییر نماید این تغییر یک
تغییر روش محسوب میگردد وبنابراین باید آثار انباشته
حاصل از این تغییر در صورت سود وزیان جامع منعکس
وصورتهای مالی دوره قبل نیز اصلاح وارائه مجددگردد
واگر روش استهلاک تغییر ننماید لیکن نرخ استهلاک
( بدلیل تغییر برآورد در عمر مفید یا ارزش اسقاط)
تغییر نماید این تغییر یک تغییر برآورد بوده ولذا اثرآن
فقط در صورت سود وزیان دوره تغییر منعکس
ونیازی به اصلاح وارائه صورتهای مالی دوره قبل
نمی باشد.
همچنین کمیته مذکور معتقد است اگر تغییر نرخ استهلاک
وتغییر روش استهلاک توام صورت پذیرد این تغییرات
بعنوان تغییر برآورد تلقی خواهد شد ."
پس در اینجا ملاحظه می کنیم که پاسخ کاملا منطبق
بر استانداردهای تدوین شده حسابداری می باشد اما
با مطالعه بند های 62 و 82 استاندارد حسابداری شماره
11که از تاریخ 1/1/1380 نیز لازم الاجرا گردیده متوجه
می شویم تغییر روش استهلاک وتغییر نرخ هردو بعنوان تغییر
برآورد محسوب میشوند واساسا برخورد با تغییر روش استهلاک
را بعنوان تغییرروش قلمداد نمی نمایند واین بعنوان یک استثناء
محسوب میگردد.